बालपत्र

प्रविधिले एक्लो बनाउँछ

एजुकेशन टाइम्स संवाददाता
शिक्षापत्र संवाददाता
कार्तिक २०, २०७७

काठमाडौं– आजको प्रविधि अत्यावश्यक हो, तर यसमै भर पर्दा बालबालिकामा नकारात्मक असर देखा परेका छन् । मोबाइल, कम्प्युटर र इन्टरनेटमै झुम्मिने बालबालिकामा मानसिक समस्या उत्तिकै छ ।

सञ्चारकर्मी सरस्वती अधिकारीकी छोरी स्तुति सापकोटाकै कुरा गरौं । लकडाउनका कारण ६ वर्षीया स्तुतिको स्कुल बन्द भयो । उनी बारम्बार आमाको काममा डिस्टर्ब गरिरहन्थिन् । सरस्वतीले छोरी भुलाउने सजिलो माध्यम भेटिन्, मोबाइल ।

मोबाइल पाएपछि स्तुति त्यसमै भुल्न थालिन् । तर, उनले मोबाइलमा के हेरिरहेकी छन् भन्नेबारे सरस्वतीले कहिल्यै हेक्का राखिनन् । कामको दबाबका कारण लखतरान परेकी उनलाई छोरीले ज्ञानी भएर मोबाइल हेरेकोमा आनन्द लाग्थ्यो । छोरीले एकदिन एकाएक ‘ममी म अब युट्युब हेर्दिनँ’ भनिन् । त्यसको केही समय छोरीले मोबाइलमा खासै चासो देखाइनन् । सरस्वतीलाई छोरी डराएजस्तो लाग्यो । तर, छोरीले किन युट्युब हेर्न छोडिन्, के कारणले डराइरहेकी छन् भन्ने ख्याल भएन ।

छोरीलाई मनोचिकित्सककहाँ लिएर जाने तयारी गर्दै थिइन् । एक साँझ छोरीले झ्यालको पर्दा खोलेर ‘मामु भूत आयो’ भनिन् । त्यसपछि सरस्वती झल्याँस्स भइन्, छोरीले भूतको कथा हेरेकी रहिछन् । त्यसपछि उनले छोरी झन् धेरै डराएको महसुस गरिन् ।

छोरीको मनबाट कसरी भूतको डर हटाउन सकिन्छ भनेर सोच्दै थिइन् । एकदिन छोरी आफैंले भनिन्, ‘मामु भूतभन्दा त भगवान् ठूला हुन् । भगवानले त भूतलाई पनि जित्न सक्छन् ।’ त्यसपछि सरस्वतीले आफ्नी छोरीलाई हरेक दिन भजन बजाएर सुनाउन थालिन् । अहिले उनकी छोरी पुरानै लयमा फर्किसकेकी छन् ।

प्रविधिका असर
बालबालिका प्रविधिको नजिक हुँदा सकारात्मक र नकारात्मक दुवै असर भएको शिक्षक छविलाल श्रेष्ठ बताउँछन् । ‘बालबालिकालाई प्रविधिबाट टाढा राख्न सम्भव छैन । तर, उनीहरू प्रविधिको कसरी उपयोग गरिरहेका छन् र केमा रमाइरहेका छन् भन्नेमा चाहिँ अभिभावक सजग हुनैपर्छ’, श्रेष्ठ भन्छन् ।

प्रविधिले बालबालिकालाई संसारको नजिक पु¥याए पनि प्राकृतिक सिर्जनशीलतामा कमी ल्याउने श्रेष्ठ बताउँछन् । बालबालिकालाई मोबाइल, कम्प्युटर तथा इन्टरनेटको भरमा मात्रै छोड्न नहुने उनको सुझा छ । ‘हरेक कुराको तालिका बनाएर छोराछोरीलाई दैनिकीमा अभ्यस्त पार्नुपर्छ,’ उनको सुझाव छ ।

अभिभावकलाई सुझाव
– प्रविधिका असर र सकारात्मक पक्षबारे बालबालिकालाई सम्झाउँदै जानुपर्छ ।
– बालबालिका युट्युबमा के हेर्दै छन् भन्नेबारे अभिभावकले जानकारी राख्नुपर्छ ।
– आफ्ना बालबालिकाका लागि सामग्री आफैंले छनोट गरिदिनुपर्छ ।
– बालबालिकाको रचनात्मक विकासमा सहयोग गर्ने खालका सामग्रीलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ ।
– प्रविधिका कारण बालबालिकाको पारिवारिक दूरी बढिरहेको हुन्छ, त्यो रिक्ततातर्फ अभिभावकले बेलैमा ध्यान दिनुपर्छ ।
– बालबालिकाकाले मोबाइल, कम्प्युटर तथा इन्टरनेटमा कुन समय के गर्ने भनेर अभिभावकले दैनिक तालिका बनाइदिनुपर्छ ।

चिकित्सकको सुझाव
– रामपुकार शाह/ मनोविद् चिकित्सक

अभिभावकले आफ्ना बालबालिकासँग उनीहरूको स्वभावअनुसार व्यवहार गर्नुपर्दछ । उमेरसँगै हर्मोन परिवर्तन हुने भएकाले उनीहरूको स्वभाव पनि परिवर्तन भइरहन्छ । अहिले धेरै ‘न्युक्लियर फेमिली’ बस्छन् । अभिभावक सबै कामकाजी हुन्छन् । उनीहरूसँग आफ्ना बच्चाका लागि पर्याप्त समय हुँदैन । तर, अभिभावकले आफ्ना बालबालिकालाई पर्याप्त समय दिनुपर्दछ । बालबालिकाले गलत काम गरेछन् भने पनि नराम्रा शब्द प्रयोग गरी गाली गर्नु हुँदैन किनभने उनीहरूले यस्ता कुरा चाँडै टिप्छन् ।

बालबालिका जिज्ञासु स्वभावका हुने भएकाले एउटै काम गरेर बस्दैनन् । एउटा खेल खेलेपछि अर्को काममा लागिहाल्छन् । बालबालिकालाई ग्याजेट खेल्न दिनुभन्दा प्रत्यक्ष खेल खेल्न प्रेरित गर्नुपर्छ । उनीहरूसँग आफूले पनि खेल्नुपर्छ ।

 

प्रकाशित : कार्तिक २०, २०७७

प्रतिक्रियाहरू
तपाईंका प्रतिक्रियाहरू प्रकाशन गर्नुअघि शिक्षापत्र टीमद्वारा अध्ययन गरी स्वीकृत वा अस्वीकृत गरिनेछ । प्रत्येक प्रतिक्रियामा आचरणको यी नियमहरूको पालन ​​गर्नुपर्नेछ।
पूरा नाम र प्रतिक्रिया देखा पर्नेछ।

थप बालपत्र

बालबालिकालाई माया चाहिन्छ

जुनसुकै बहाना वा परिबन्ध भए पनि परिवारबाट टाढिनुपर्दा बालबालिका निराश हुन्छन्। यसरी परिवारबाट अलग्गिएका बालबालिकामा शारीरिक र मानसिक दुवै असर पर्ने बाल–मनोविमर्शकर्ता मनिता धरेल बताउँछिन्।

निराश छन्, नानी–बाबु

यो समयमा अभिभावकले शिक्षक बनेर हरेक कुरा आफ्ना बच्चालाई सरल तरिकाले बुझाउनुपर्ने बाल–अधिकारकर्मी प्रदिप्ता कादम्बरी बताउँछिन्। ‘अवस्था सहज भएपछि जानुपर्छ भनेर सम्झाउनुपर्छ,’ कादम्बरी भन्छिन्, ‘बच्चालाई एक्कासि भन्दा पनि बिस्तारै सम्झाउँदै गएमा सजिलो हुन्छ।’

डिजिटल सिकाइमा भाषाको भेद

सिकाइकाे पैरवी गरिरहेका शिक्षक मेदिन लामिछानेका अनुसार विदेशी भाषाकाे मोहले नेपाली समाजलाई अर्कैतिर डोर्‍याइरहेको छ । विदेशी भाषामा बनेका सिकाइ सामग्रीले विदेशी संस्कार र संस्कृतिबारे जानकारी दिने मात्र नभइ त्यसप्रति आकर्षित पनि गर्छ ।

२० फाल्गुन २०७७, बिहीबार

हामी जित्‍ने छौं...

Logo

लगइन

खाता लग इन वा दर्ता गरेर, म पुष्टि गर्दछु कि मैले नियम र सर्तहरूगोपनीयता नीति पढ्न र स्वीकार गरेको छु ।

वा ईमेल मार्फत
मैले मेरो पासवर्ड बिर्सें
One Network. One Account
Logo