राष्ट्रिय

परीक्षा नियन्त्रण कि व्यवस्थापन ?

‘कन्ट्रोल’ शब्दको ठाडो अनुवाद लोकतन्त्रमा सुहाएन

एजुकेशन टाइम्स संवाददाता
सं‌याेग नेपाल
कार्तिक २३, २०७७

काठमाडौं– नेपाली बृहत शब्दकोशको दशौं संस्करणमा ‘नियन्त्रण’ र ‘व्यवस्थापन’ शब्दले बेग्लाबेग्लै अर्थ दिन्छ। तर नेपालमा केही यस्ता कार्यालय छन्, जसका नाम फरक–फरक भए पनि काम भने एउटै छन्।

हरेक विश्वविद्यालय, बोर्ड एवं परिषद्को परीक्षा लिने संयन्त्र भएका संस्थाहरूले त्यसको व्यवस्थापनको लागि कार्यालय खडा गरेका हुन्छन्। त्यसमध्ये अधिकांशको नाम परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय छ। तर, नेपालमा यस्ता शैक्षिक संस्थाहरू पनि छन्, जसले नियन्त्रणको ठाउँमा व्यवस्थापन राखेर आफ्ना गतिविधि सञ्चालन गरिरहेको छ।

विराटनगरको पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय र सुर्खेतको मध्यपश्चिमाञ्चाल विश्वविद्यालयले आफ्नो परीक्षा कार्यालयको नाम ‘परीक्षा व्यवस्थापन’ राखेका छन्। कार्यालयको कामको प्रकृति एउटै भए पनि नाम भने फरक छ। लोकतान्त्रिक नाम भएर पनि ‘व्यवस्थापन’ शब्द प्रयोग गरिएको हुनसक्ने मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालयका उपकुलपति प्रा.डा. नन्दबहादुर सिंह बताउँछन्।

नियन्त्रणको अर्थ नियम वा बन्धनमा राख्ने काम, व्यवस्थित स्थिति वा अनुशासनको अधीनता र शक्ति प्रयोगबाट हुने वा गरिने अशान्त दमन भन्ने बुझिन्छ। यसले नियन्त्रणको अर्थलाई दमन गर्नेतर्फ केन्द्रित गरेको छ।

यस्तै व्यवस्थापनको अर्थ कुनै कामको व्यवस्था मिलाउने वा प्रबन्ध मिलाउने भन्ने बुझिन्छ। कुनै वस्तु, मालसामान आदिलाई यथास्थान र यथाक्रम राख्ने, कुनै समस्याको टुङ्गो लगाउने, निर्धारण निर्णय, निश्चय र कुनै विषयमा नियम कानुन बनाउने काम वा विधिलाई पनि व्यवस्थापन भनिने शब्दकोशमा उल्लेख छ।

विश्वविद्यालय, बोर्ड र परिषद्हरूको परीक्षा हेर्न एउटा समिति वा कार्यालयको स्थापना भएको हुन्छ। त्यस्तो समितिलाई नेपालका अधिकांश विश्वविद्यालय र बोर्डले परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयको नाम दिएका छन्। यद्यपि पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयले भने परीक्षा कार्यालयको नाम ‘परीक्षा व्यवस्थापन कार्यालय’ राखेको छ।

नेपालमा परीक्षाको चलनचल्ती नहुँदा अन्य देशहरूमा ‘अफिस अफ कन्ट्रोलर अफ एक्जामिनेसन’ अर्थात परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयहरू थिए। उनीहरूबाटै थोरबहुत सिक्दै आएको नेपालले सोही अनुसारको नाम राख्न थाल्यो र त्यहि नामले पछि आधिकारिता पनि पायो। अरुको देशमा जे चलेको छ, त्यहि चलाउन खोज्दा पहिल्यैदेखि धेरै विश्वविद्यालय र बोर्डहरूले परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय नै भन्न थालेको नेपाली एवं व्याकरण विषयका प्राध्यापकहरूको तर्क छ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा लामो समयदेखि नेपाली विषयको अध्यापन गराउँदै आएका प्राध्यापक दयाराम श्रेष्ठ ‘सम्भव’ परीक्षा कार्यालयले प्रयोगमा ल्याएको ‘नियन्त्रण’ शब्द उपयुक्त नभएको बताउँछन्। प्रश्नपत्र बनाउने, उत्तरपुस्तिका ठाउँ–ठाउँमा पुर्‍याउने, परीक्षा सञ्चालन गर्ने, परीक्षण र मूल्याङ्कनका कामहरू सबै व्यवस्थापन अन्तर्गत पर्ने उनको भनाइ छ।

‘नयाँ कुराहरूको सोधखोज नगर्नु र यस विषयमा कसैको पनि ध्यान नजानुले पनि ‘नियन्त्रण’ शब्द कायमै रहेको हो’, श्रेष्ठ भन्छन्, ‘परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयले आफनो काम अनुसारको नाम राख्नुपर्छ।’

विश्वविद्यालय अनुदान आयोगका अध्यक्ष प्रा.डा. भीमप्रसाद सुवेदी, कामको हिसाबले परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय र परीक्षा व्यवस्थापन कार्यालयमा खासै फरक नभएको बताउँछन्।

‘ब्रिटिस प्रणालीबाट आएको कन्ट्रोलर अफ एक्जामिनेसन्स भन्ने शब्दलाई नेपालीमा उल्था गर्दा ‘नियन्त्रण’ हुने भएकाले नेपालमा परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय भएको हो’, डा. सुवेदी भन्छन्, ‘अंग्रेजीमा भन्दा खासै फरक नपरे पनि नेपालमा ‘नियन्त्रण’ भन्दा च्यापचुप्पै समाउने हो कि भन्ने शाब्दिक अर्थ लाग्ला तर अभ्यासमा खासै फरक हुँदैन।’

ब्यापकता लिएका कतिपय शब्दहरूको प्रयोग बढेकाले पनि केही विश्वविद्यालयले ‘परीक्षा व्यवस्थापन कार्यालय’ भनेको हुनसक्ने डा. सुवेदीको भनाइ छ।

‘सुरुमा परीक्षा व्यवस्थापन कार्यालय भनेमा त्यसैले निरन्तरता पाउथ्यो होला तर पहिल्यै नियन्त्रण कार्यालय भनेपछि सबै त्यहि लहलहैमा लागियो,’ उनी भन्छन्, ‘विश्वविद्यालय स्वायत्तता भएकाले आन्तरिक विषयहरूमा विश्वविद्यालय अनुदान आयोगले खासै दख्खल दिदैँन। यद्यपि, त्यसभित्रका संस्थाहरूका कारण विश्वविद्यालयको गुणस्तरमा प्रश्न उठेको खण्डमा विश्वविद्यालय अनुदान आयोगल सुझाव दिने गरेको छ।’

नियन्त्रण र व्यवस्थापन शब्दको विषयमा बहस हुनेपर्ने तर्क प्रा.डा. सुवेदीको छ। तर त्यसभित्रका कामको अवस्थालाई भने विश्लेषण गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ। त्यसले गर्ने कामहरूमा समानता भएको खण्डमा नाममा बहस हुनुले तात्विक फरक नहुने उनी बताउँछन्।

नाम परिवर्तन गर्दा सम्पूर्ण विद्यार्थीको सर्टिफिकेट फेरि जारी गर्नुपर्ने समस्या पनि आउनसक्ने सुवेदी बताउँछन्। देशमा भएका संघसंस्था वा देशभित्रै खासै फरक नपर्ने भए पनि विदेश जाने वा त्यहाँ रहने नेपालीले सर्टिफिकेट देखाउँदा समस्या आउनसक्ने उनको तर्क छ।

पहिलाका विद्वान भनिनेहरूले कुनै खोज अनुसन्धान नगरी ‘कन्ट्रोल’ लाई नेपालीमा अनुवाद गरेर ‘नियन्त्रण’ चलाएको नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयका नेपाली एवं ब्याकरण विषयका प्राध्यापक डा.माधवशरण उपाध्याय बताउँछन्।

परीक्षा सम्बन्धी कार्यमा नियन्त्रण र व्यवस्थापन दुवै गर्नुपर्ने हुन्छ। परीक्षामा अवाञ्छित गतिविधि भएको अवस्थामा नियन्त्रण पनि गर्नुपर्ने भएकाले पनि नियन्त्रण भनिएको हुनसक्ने डा. उपाध्यायको भनाइ छ। ‘परीक्षा कार्यालयको नामाकरण अंग्रेजीबाट पूर्ण प्रभावित भएर गरिएको हो। नाम परिवर्तनको गर्दा राम्रै हुन्छ। त्यसको लागि प्रमाणहरू जुटाउनुपर्ने आवश्यक हुन्छ’, उनी भन्छन्।

प्रकाशित : कार्तिक २३, २०७७

प्रतिक्रियाहरू
तपाईंका प्रतिक्रियाहरू प्रकाशन गर्नुअघि शिक्षापत्र टीमद्वारा अध्ययन गरी स्वीकृत वा अस्वीकृत गरिनेछ । प्रत्येक प्रतिक्रियामा आचरणको यी नियमहरूको पालन ​​गर्नुपर्नेछ।
पूरा नाम र प्रतिक्रिया देखा पर्नेछ।

थप राष्ट्रिय

कमालको कालिका

सामुदायिक विद्यालयका शिक्षक र कर्मचारीले प्रायः आफ्ना सन्तानलाई निजी विद्यालयमा पढाइरहेको देखिन्छ। कालिका माविको कुरै बेग्लै छ। शिक्षक÷कर्मचारीका बालबच्चा अन्यत्र पढदैनन्, कालिकामै पढछन्।

किन बढ्दै छ बलात्कार ?

बलात्कारविरुद्ध साना–ठूला आन्दोलन भइरहेकै छन्, तर बलात्कार बढेको बढ्यै छ । कानुन संशोधन गरेर बलात्कारीमाथि कडा कारबाहीको माग गर्नेहरू फेसबुकमा मात्र होइन, सडकमा पनि उत्रिन थालेका छन्।

गणेश गौरव

नयाँ भर्नाका लागि आउने विद्यार्थीसँग पनि प्रवेश परीक्षा लिइन्छ। बाहिरबाट आएका विद्यार्थी अंग्रेजीमा कमजोर छन् भने उनीहरूलाई नेपाली माध्यमबाट पढाइ हुने अन्य विद्यालयमा जान आग्रह गरिन्छ।

१३ फाल्गुन २०७७, बिहीबार

हामी जित्‍ने छौं...

Logo

लगइन

खाता लग इन वा दर्ता गरेर, म पुष्टि गर्दछु कि मैले नियम र सर्तहरूगोपनीयता नीति पढ्न र स्वीकार गरेको छु ।

वा ईमेल मार्फत
मैले मेरो पासवर्ड बिर्सें
One Network. One Account
Logo